Geboren te Inverness, Inverness-shire, Schotland. Ali Smith is een Schotse auteur, toneelschrijver, academicus en journalist. Geboren als de dochter van Ann en Donald Smith. Haar ouders kwamen uit de arbeidersklasse en ze groeide op in een sociale huurwoning in Inverness. Van 1967 tot 1974 ging ze naar de St. Joseph's RC Primary School. Tot 1980 ging ze naar Inverness High School. Studeerde van 1980 tot 1985 Engelse taal en literatuur aan de Universiteit van Aberdeen. Ze won de Bobby Aitken Memorial Prize for Poetry van de universiteit in 1984. Van 1985 tot 1990 ging ze naar Newnham College, Cambridge, waar ze een doctoraatsopleiding volgde over 'modernisme en vreugde in de Ierse en Amerikaanse literatuur'. Ze wilde de werken van James Joyce, Wallace Stevens en William Carlos Williams onderzoeken. Ze maakte deze opleiding niet af, mede vanwege de enorme omvang van haar schrijfactiviteiten. In haar jeugd had Smith verschillende parttime banen, waaronder als serveerster, sla-schoonmaker, assistent bij een toeristeninformatie, receptioniste bij BBC Highland en copywriter.
Ze verhuisde naar Edinburgh in 1990 en ging aan de slag als universitair docent Schotse, Engelse en Amerikaanse literatuur aan de Universiteit van Strathclyde. In 1992 stopte Smith met doceren omdat ze aan het chronische-vermoeidheidssyndroom leed. Ze keerde terug naar Cambridge om te herstellen en begon romans, toneelstukken en korte verhalen te schrijven.
Terwijl Smith aan haar doctoraat werkte, schreef ze verschillende toneelstukken die werden opgevoerd tijdens het Edinburgh Festival Fringe en Cambridge Footlights. Nadat Smith Schotland verliet en terugkeerde naar Cambridge, schreef ze met name korte verhalen en werkte ze als freelance literatuurrecensent voor de krant The Scotsman.
In 1995 publiceerde ze haar eerste boek, Free Love and Other Stories, een verzameling van 12 korte verhalen. De bundel won het Saltire First Book of the Year award en de Scottish Arts Council Book Award. Haar eerste roman, Like, verscheen in 1997. Haar tweede roman, Hotel World uit 2001, won de Encore Award, de East England Arts Award of the Year en de Scottish Arts Council Book of the Year Award en stond op de shortlist voor zowel de Orange Prize als de Booker Prize. The Accidental uit 2005 won de Whitbread Novel Award en stond ook op de shortlist voor zowel de Orange Prize als de Booker Prize. There but for the werd in 2011 gepubliceerd, in 2014 gevolgd door How to Be Both. How to be Both werd genomineerd voor de Booker Prize en de Folio prize, en won de Bailey’s Women's Prize for Fiction, de Goldsmith prize en Costa Novel of the Year. Ze heeft ook verschillende toneelstukken gepubliceerd. Kenmerkend voor Smiths stijl is het veelvuldig gebruik van woordspelingen. Smiths werk benadrukt de niet-lineariteit van tijd en de grenzen tussen echte en ingebeelde werelden zijn vaag. Met haar zachtaardige, experimentele, onderzoekende romans heeft de Schotse Ali Smith een oeuvre bij elkaar geschreven dat niet meer weg te denken is uit de hedendaagse literatuur. Een unieke combinatie van diep menselijke romans, waarin toch de grote vraagstukken van deze tijd – gastvrijheid, gender, klimaat – resoneren.
In 2007 werd Smith verkozen tot Fellow van de Royal Society of Literature Ze werd benoemd tot Commandeur in de Orde van het Britse Rijk (CBE) tijdens de New Year Honours van 2015 voor haar diensten aan de literatuur. In 2020 werden Smith en haar Nederlandse vertalers bekroond met de Europese Literatuurprijs. In 2024 ontving ze de Bodley Medal voor haar bijdragen aan de literatuur, de hoogste onderscheiding van de Bodleian Library van de Universiteit van Oxford.
Smith schrijft artikels voor The Guardian, The Scotsman, New Statesman en de Times Literary Supplement.
Ze is openlijk homoseksueel en woont met haar partner, de filmmaker Sarah Wood Smith, momenteel in Cambridge.